මොළයේ සැඟවුණු සුපිරි බලය: මොකක්ද මේ Neuroplasticity?
සරලවම කිව්වොත් මචං, Neuroplasticity කියන්නේ අපේ මොළයට තියෙනවා අලුත් දේවල් අත්දකිද්දී, අලුත් දේවල් ඉගෙනගනිද්දී ඒකට සරිලන විදිහට තමන්ගේ ඇතුළේ තියෙන වයරින් (Wiring) එක වෙනස් කරගන්න තියෙන හැකියාව. අපේ මොළේ තියෙනවා බිලියන 86කට වඩා ස්නායු සෛල (Neurons). අපි අලුත් දෙයක් කරන්න ට්රයි කරද්දී මේ සෛල අතරේ අලුත් පාරවල් හැදෙනවා. හරියට කැලයක් මැදින් අලුත් පාරක් කපනවා වගේ. මුලදී මේ පාරවල් යන්න අමාරුයි, කටු ගාලවල් තියෙනවා. හැබැයි උඹ දිගටම ඒ දේ කරද්දී, මොළේ ඒ පාරවල් හයිවේ (Highways) බවට පත් කරනවා.
පොඩි කාලේ මේ පාරවල් හැදෙන්නේ ඉබේටමයි (Passive learning). හැබැයි අවුරුදු 25න් පස්සේ මොළේ කියනවා "දැන් මම නිකන්ම වෙනස් වෙන්නේ නෑ, උඹට ඕනේ නම් මට ෆෝකස් කරලා පෙන්නපන්" කියලා. අන්න එතනයි ගේම තියෙන්නේ.
අවුරුදු 25 කඩඉම: ඇත්තටම එතනදී මොකද වෙන්නේ?
අවුරුදු 25 වෙනකම් අපේ මොළේ ඉස්සරහා කොටස (Prefrontal Cortex - තීරණ ගැනීම්, පාලනය කිරීම් වලට වගකියන කොටස) වර්ධනය වෙනවා. ඒ කාලේදී මොළේ හරියට ස්පොන්ජ් එකක් වගේ, දකින දකින දේ උරාගන්නවා. හැබැයි 25න් පස්සේ පරිණාමයෙන්ම අපේ මොළේ ඩිසයින් කරලා තියෙන්නේ 'ස්ථාවර' වෙන්න. ඒ කියන්නේ අනවශ්ය දේවල් ඉගෙනගන්න එක නවත්තලා, දැනට පුළුවන් දේවල් වලින් ජීවත් වෙන්න.
ඒත් මචං, අපි ජීවත් වෙන්නේ ගල් යුගයේ නෙමෙයිනේ. අපිට හැමදාම අලුත් AI ටූල්ස්, අලුත් මාකටිං ට්රෙන්ඩ්ස්, අලුත් සොෆ්ට්වෙයාර් ඉගෙනගන්න වෙනවා. ඉතින් 25න් පස්සේ අර ඉබේ වෙන Neuroplasticity එක නැවතුනාට, අපිට පුළුවන් 'Active Neuroplasticity' එක ඔන් කරන්න. ඒකට විශේෂිත රසායනික ක්රියාවලියක් (Chemical trigger) මොළේ ඇතුළේ සිද්ධ වෙන්න ඕනේ.
ඉගෙනීමේ වේගය 3X කරන "හයිවේ" හැක්ස් 3ක්
මචං, දැන් අපි බලමු මේ කියන රසායනික ට්රිගර්ස් ඔන් කරලා මොළේ ධාරිතාවය වැඩි කරගන්නේ කොහොමද කියලා.
1. මාරාන්තික අවධානය සහ "අමාරුයි" කියන ෆීලින් එක (Epinephrine & Acetylcholine)
උඹ අලුත් කෝඩිං ලැන්වේජ් එකක් හරි ගිටාර් එකක් හරි ගහන්න ඉගෙනගන්නවා කියමු. මුල් විනාඩි 10 පට්ට කම්මැලියි, අමාරුයි, එපා වෙනවා නේද? අන්න ඒ ෆීලින් එක එන්නේ මොළෙන් Epinephrine (Adrenaline) රිලීස් වෙන නිසා. ගොඩක් උන් කරන්නේ මෙතනදී වැඩේ අතහරින එක. හැබැයි මචං, ඒ අමාරුව විඳගෙන තව ටිකක් ෆෝකස් කරද්දී මොළෙන් Acetylcholine කියන කෙමිකල් එක රිලීස් වෙනවා. මේ කෙමිකල් එකෙන් කරන්නේ උඹ ඉගෙනගන්න දේට අදාළ ස්නායු සෛල වලට "මාකර්" (Marker) එකක් දාන එක. "මේක වැදගත්, මේක සේව් කරගනින්" කියලා මොළේට සිග්නල් කරන්නේ මේකයි. ඒ නිසා අමාරුයි දැනෙන මොහොතේ වැඩේ අතහරින්න එපා, ඒක තමයි මොළේ ඇදෙන (Stretching) වෙලාව.
2. වැරදීම් වල සුපිරි බලය (The Power of Making Mistakes)
වැරදෙන්න බයේ ඉන්න මිනිස්සුන්ට කවදාවත් අලුත් දේවල් ඉගෙනගන්න බෑ. ස්නායු විද්යාඥයින් හොයාගෙන තියෙනවා අපි අලුත් දෙයක් ට්රයි කරලා ඒක වරදිද්දී, අපේ මොළේ ඇලර්ට් (Alert) වෙනවා කියලා. "අප්පටසිරි මම හිතපු විදිහ නෙමෙයි, වෙනස් වෙන්න ඕනේ" කියලා මොළේට තේරෙන්නේ වරදිද්දී විතරයි. වැරදීමක් වුණාම මොළේ Neuroplasticity කවුළුව (Window) ඕපන් කරනවා. ඒ නිසා ඉක්මනින් ඉගෙනගන්න නම්, ඉක්මනින් වැරදි කරපන්.
3. නින්ද: වයරින් එක සෙට් වෙන මැජික් පැය ගණන
මෙන්න ගොඩක් උන් වරද්දගන්න තැන. උඹ දවල් දවසේ මහන්සි වෙලා අලුත් දේවල් ඉගෙනගත්තාට, ඒ වෙලාවේ මොළේ අලුත් පාරවල් හැදෙන්නේ නෑ. දවල්ට කරන්නේ අර මාකර් (Markers) දාන එක විතරයි. ඇත්තටම වයරින් එක සම්පූර්ණ වෙලා, අර කැලේ තියෙන පාර හයිවේ එකක් වෙන්නේ උඹ ගැඹුරු නින්දක (Deep Sleep) ඉන්නකොටයි. නිදාගන්නකොට මොළේ දවල් ඉගෙනගත්ත දේවල් 10x-20x ස්පීඩ් එකකින් රීප්ලේ (Replay) කරනවා. ඒ නිසා පැය 4ක් නිදාගෙන මැෂින් වගේ වැඩ කරලා වැඩක් නෑ බ්රෝ, දවසට පැය 7-8ක් හොඳට නිදාගනින්.
මොළේ මළකඩ කවන වැරදි පුරුදු
මචං, මේ දේවල් කරනවා නම් උඹේ මොළේ ස්පීඩ් එක 3X වෙනවා නෙමෙයි, තියෙන ටිකත් නැතිවෙලා යනවා.
- Multitasking (එකවර වැඩ ගොඩක් කිරීම): ෆෝන් එක දිහා බල බල අලුත් දෙයක් ඉගෙනගන්න බෑ. ෆෝකස් එක කැඩෙනකොට Acetylcholine රිලීස් වෙන්නේ නෑ.
- Stress සහ Cortisol: හැමතිස්සෙම ස්ට්රෙස් එකේ ඉද්දි මොළේ බලන්නේ අලුත් දේවල් ඉගෙනගන්න නෙමෙයි, තියෙන ප්රශ්නෙන් බේරෙන්න (Survival mode).
- Sugar සහ Junk Food: මොළේට හොඳම ශක්තිය දෙන්නේ නිරෝගී මේද සහ ප්රෝටීන්. සීනි වැඩිපුර කෑවම Brain fog (මොළේ නිද්රාශීලී ගතිය) ඇතිවෙනවා.
Truth vs Myth: ඇත්ත සහ මිත්යාව
- මිත්යාව (Myth): වැඩිහිටියන්ට වඩා ළමයින්ට අලුත් දේවල් ඉගෙනගන්න තියෙන හැකියාව වැඩියි.
- ඇත්ත (Truth): ළමයි ඉගෙනගන්නේ කිසිම පෙරහනක් නැතුව (Passive). හැබැයි වැඩිහිටියන්ට පුළුවන් තමන්ට ඕනේ දේ විතරක් තෝරගෙන, ඊට අදාළ පෙර දැනුම පාවිච්චි කරලා ඊට වඩා ඉතා වේගයෙන් සහ ගැඹුරින් අලුත් දේවල් ඉගෙනගන්න (Active & Directed Learning). හරියට ෆෝකස් කළොත් වැඩිහිටියෙකුගේ මොළේකට ළමයෙකුට වඩා ලොකු ගේමක් ගහන්න පුළුවන්.
KESA Wisdom 🦁
"මචං, කැලේ ඉන්න සිංහයෙක් වුණත් දඩයම් කරන විදිහ, පරිසරයට හැඩගැහෙන විදිහ කාලෙත් එක්ක වෙනස් කරනවා. වෙනස් වෙන්න අකමැති වෙන දවසට ඌ පරාදයි. උඹේ මොළේ කියන්නේ පාවිච්චි කරන තරමට මුවහත් වෙන, අභියෝග දෙන තරමට ශක්තිමත් වෙන ආයුධයක්. වයස කියන්නේ නිකන්ම ඉලක්කමක් විතරයි බ්රෝ. අද ඉඳන් අමාරු දේවල් වලට බයවෙන්න එපා, ඒ අමාරුව තමයි උඹේ මොළේ අප්ග්රේඩ් වෙන සිග්නල් එක!"
උඹ දැන් අලුතින් ඉගෙනගන්න ට්රයි කරන skill එක මොකක්ද? කෝඩිං ද? භාෂාවක් ද? බිස්නස් එකක් ද? පල්ලෙහායින් කමෙන්ට් කරපන් බලන්න!
KESA. STORIES THAT ROAR. 👇
#KESA
#SinhalaStories
#knowledge
#srilanka
#neuroplasticity
#brainhacks
#selfimprovement
#ContinuousLearning
